Definitie van cortisol

Cortisol is een hormoon dat door de bijnieren wordt aangemaakt en dat een centrale rol speelt in de reactie van het lichaam op stress. Het wordt daarom vaak het “stresshormoon” genoemd. Cortisol doet echter veel meer dan alleen op stress reageren: het regelt onder andere de stofwisseling, de bloedsuikerspiegel, de bloeddruk en het slaap-waakritme.

Wat is cortisol precies?

De definitie van cortisol is: een steroïdhormoon uit de groep glucocorticoïden dat door de bijnierschors wordt geproduceerd en dat de stofwisseling, de stressrespons en het dag-nachtritme mee reguleert. De aanmaak wordt aangestuurd door de hersenen via de hypofyse, in een fijn afgesteld terugkoppelsysteem.

Wat doet cortisol in het lichaam?

Cortisol heeft meerdere functies tegelijk:

• Energie vrijmaken: het verhoogt de bloedsuikerspiegel zodat spieren en hersenen snel brandstof hebben.
• Stressrespons: bij een dreiging maakt het lichaam extra cortisol aan om alert en weerbaar te zijn.
• Ontstekingsremming: cortisol dempt ontstekingsreacties van het immuunsysteem.
• Dag-nachtritme: de cortisolspiegel is ‘s ochtends het hoogst, wat helpt bij wakker worden, en daalt in de loop van de dag.

Het dag-nachtritme van cortisol

Cortisol volgt een natuurlijk ritme. Kort na het ontwaken is de spiegel het hoogst, wat het lichaam helpt op gang te komen. Gedurende de dag daalt de spiegel geleidelijk, tot een laagtepunt in de nacht. Een verstoord ritme, bijvoorbeeld door chronische stress of slaaptekort, kan invloed hebben op energie, stemming en gezondheid.

Cortisol en stress

Bij acute stress is een tijdelijke stijging van cortisol nuttig en gezond: het lichaam wordt klaargemaakt om te handelen. Problematisch wordt het bij langdurige stress, wanneer de cortisolspiegel chronisch verhoogd blijft. Dit is een signaal dat er sprake is van aanhoudende belasting; bij klachten is het verstandig een arts te raadplegen.

Veelgestelde vragen

Waarom wordt cortisol het stresshormoon genoemd?

Cortisol wordt het stresshormoon genoemd omdat het lichaam er meer van aanmaakt in reactie op stress, om energie vrij te maken en alerter te worden. Het is echter ook onmisbaar voor de dagelijkse stofwisseling.

Wanneer is de cortisolspiegel het hoogst?

De cortisolspiegel is normaal gesproken kort na het ontwaken in de ochtend het hoogst en daalt daarna gedurende de dag tot een laagtepunt ‘s nachts.